على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1355

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

خروشانيدن ( xoruc nidan ) ف م . پ . غوغا و هنگامه بلند كنانيدن . و گريستن فرمودن . خروشيدن ( xorucidan ) ف ل . پ . بانگ برزدن . و با ناله و گريه و زارى فرياد كردن . خروط ( xarut ) ا . ع . ستور سركش كه رسن از دست كشنده در گسلانيده راه خود گيرد . ج : خرط ( xort ) . و زن فاجر . و كسى كه بنادانى و بىخردى بكارى درآيد بىدريافت انجام . خروع ( xaru ' ) ا . ع . زن فاجر . و زن كه دو تاه شود از نرمى . خروع ( xerva ' ) ا . ع . بيد انجير و كرچك . و هر چه دو تاه شود از گياه بسبب سستى ساق . خروع ( xoru ' ) م . ع . خرع خراعة و خروعا و خرعا . مر . خراعة . خروف ( xaruf ) ا . ع . برهء نر . و بره‌اى كه گياه خوردن گرفته و قوى گشته باشد . ج : اخرفة و خرفان و خرفان . و اسب كرهء در حدود يك سال يا شش ماهه و يا هفت ماهه . خروفة ( xarufat ) ا . ع . مونث خروف . و خرما بن رطب چيدنى . خروق ( xaruq ) ا . ع . باد سرد كه سخت وزد . خروق ( xoruq ) ع . ج . خرق . و ج . خرق ( xerq ) . خروق ( xoruq ) م . ع . خرق فى البيت خروقا ( از باب نصر و ضرب ) : مقيم گرديد در خانه و جدا نشد از آن . خروك ( xaruk ) ا . پ . گياهى كه زنان جهة زياد شدن شير خورند . خروك ( xorvak ) ا . پ . سرگين گردانك و جعل و خنفساء . خرومانة ( xarum nat ) ا . ع . تره‌اى كه در پنبه رويد و آن بد است . خروه ( xoruh ) ا . پ . خروس و ديك . و تاج خروس . خروهك ( xoruhak ) ا . پ . بسد و مرجان . خروهه ( xoruhe ) ا . پ . خروسه . و تلاق و بظر . و جانورى كه صيادان بر كنار دام بندند جهت فريب جانوران ديگر و بتازى ملواح گويند . خرويله ( xar - vile ) ا . پ . آواز و صداى بسيار بلند و رسا . و صداى گريهء بسيار بلند . خره ( xare ) ا . پ . هره . و هر چيز پهلوى هم و برديف چيده شده . و هجوم و ازدحام مردم در وقتى كه از جائى بدشوارى مىگذرند . و لاى آب و شراب و روغن و مانند آن . و گل و لاى چسبندهء ته حوض و جوى . و خرهء آجر : آجرهائى كه برديف پهلوى هم چيده شده باشند . و خرهء خشت و يا سنگ : خشتها و يا سنگهاى پهلوى هم چيده شده . و خره كردن : چيزى را برديف پهلوى هم وادار كردن . خره ( xare ) و ( xarre ) ا . پ . ثفل هر تخمى و يا هسته‌اى كه روغن آن را كشيده باشند مانند كنجد و بيد انجير و بادام و جز آن . خره ( xaroh ) و ( xore ) و ( xorre ) ا . پ . نور و پرتو و پرتو چراغ و پرتو آتش و پرتو آفتاب . و نيز نورى كه از خداوند عالم فايز مىشود بر خلق و بدان بعضى مردم رياست بر بعضى كنند و آنچه از اين پرتو خاص بپادشاهان باشد كياخره گويند و نيز بواسطهء اين پرتو است كه مردم قادر بر صنعت و حرفت مىشوند . و حصه و بخش چه فارسيان ملك فارس را بر پنج قسمت كرده‌اند : خرهء اردشير و خرهء استخر و خرهء داراب و خرهء شاپور و خرهء قباد . و خرهء آب : بخش آب . خره ( xore ) ا . پ . رضه و جانوركى كه هر چه بر زمين افتد بخورد . و بيمارى كه موى را بريزاند . و هر بيمارى كه گوشت لب و بينى را بتحليل برد و نابود كند . خره ( xoreh ) ا . پ . نور و پرتوى كه از جانب خداوند عالم بر خلق فايز مىگردد . خره ( xere ) ا . پ . نژم و بخار و ميغ . خره ( xoroh ) ا . پ . خروه و خروس . و جانورانى وحشى . و خستهء ميوه‌ها . خره ( xorre ) ا . پ . صدا و آوازى كه بسبب گلو فشردن و در حين خوابيدن از بينى مردم برآيد . خرهك ( xorohak ) ا . پ . خروهك و مرجان . خرهناك ( xarohn k ) ص . پ . منور و تاب‌دار و روشن . خرى ( xari ) ا . پ . حماقت و سفاهت . خرى ( xeri ) ا . پ . گلى زرد پر رنگ ميان سياه كه هميشه بهار و خيرى نيز گويند . و ايوان و صفه . خرى ( xeri ) ص . پ . شوم و نحس و نامبارك . خرى ( xorri ) ا . ع . گلوى آسيا . خريان ( xerrian ) ص . ع . مرد بد دل . خريت ( xerriat ) ا . ع . رهنماى دانا . ج : خرارت . خريج ( xarij ) ا . ع . بازيچهء كودكان تازى كه كودكى چيزى در دست گرفته بكودكان ديگر گويد « خراج خراج » يعنى بيرون كنيد چيست در دست من . خريج ( xerrij ) ا . ع . شاگرد تعليم داده شده و آزموده شده . يقال : هو خريج فلان . خريد ( xarid ) پ . ح م . خريدن . و بيع . و خريد و فروخت و يا خريد و